Arjen verloor zijn zoon Noah aan zelfdoding

Arjen Pos verloor zijn zoon Noah aan zelfdoding. Noah was toen pas 17 jaar oud. Arjen deelde zijn bijzondere, moedige verhaal met Houd Moed. “Het verlies van een jongensleven is een gat dat nooit dichtgaat.”

Even voorstellen

Mijn naam is Arjen Pos en ik ben vader van twee zoons. Een van 18 nu, en de andere zoon heeft op 17 jarige leeftijd een einde aan zijn leven gemaakt, in september 2022. Ik hou van balans tussen werk en privé, en genoot erg veel van het zien opgroeien van de kinderen. En die balans gaf ook veel kracht aan het samen zijn. Ik hou van dingen doen, ondernemen. Het gaat met mij nu best goed. Ik had eerst heel veel drive en zin, en toen een periode van lethargie, nergens zin in. Maar nu gaat het wel bergopwaarts.

Noah

Noah sprak weinig over dat het niet goed ging. Noah zat vaak op zijn kamer te gamen. Hij had wat hulp in zijn huiswerkplanning, niet zo zeer met de inhoud van het huiswerk. Noah kwam er altijd wel. Noah was een lieve zachte jongen. Met toch wel veel humor.

Voor Noah hadden we wel coaching ingezet. Hulp bij van alles en nog wat. Zelfredzaamheid en zelfstandigheid was het credo. Dat die hulp averechts werkte, besefte ik pas veel later. En ook later dat we toch veel investeren in de individuen in plaats van de samenleving om aansluiting te krijgen. Ik denk dat dat ook iets deed met Noah zijn zelfbeeld, zijn gevoel van eigenwaarde.

Eenzaam

Hij was eenzaam, hij had weinig vrienden. Noah had ook last om contact te maken met anderen. Hij zat ook niet op een sport of zo. Als je vroeg hoe het met hem ging dan kreeg je altijd een vrij vlakke ‘OK’. Hij had net zijn HAVO afgemaakt en wilde verder in het VWO. Net begonnen met 5 VWO toen hij zijn besluit nam. Dat kwam voor ons allen als een grote verrassing, geen enkele hint, indicatie, vraag, suggestie dat dit speelde. Daar worstel ik wel mee.

Waarom

De worsteling ‘waarom’, de zinloosheid zoals dat voor mij voelt, de vernietiging van een mooi leven. Dat hij dat niet zag, mijn onvermogen om hem dat te laten zien. Eigenlijk mijn falen, het kunnen accepteren van het kostbaarste en mooiste bezit: jezelf. Mijn falen in het niet aan Noah kunnen leren van het genieten van jezelf, het gevoel voor eigenwaarde.

Nabestaande

De steun van vrienden en ook de steun op mijn werk hebben mij zeker geholpen. Daar kijk ik nog altijd erg positief naar. De pan soep voor de deur in de week erna. De steun die we aan elkaar hadden: de mama van Noah, Michelle, en zijn broer Camille. (O nee, broertje! - Noah zou mij corrigeren, want Noah was de oudste en dus Camille zijn broertje.)

De school De Breul, van Noah (en Camille), die heeft erg geholpen, de briefjes die leerlingen schreven voor ons, voor Noah, voor Camille. Wat dat betreft waren de basisschool en de middelbare school super. Ook de rust die we hebben genomen en het tomeloos veel praten erover. Ik ben mijn herinneringen gaan opschrijven. En ik wist best dat dat maar een bloemlezing is uit 17 jaar Noah, maar dat hielp zeker. Gedichten schrijven, zijn foto’s bekijken, onze foto’s. Maar ook heel erg de week na zijn overlijden bezig zijn met wat goed voel en niet zoals het hoort. Ook hebben we veel steun gehad aan Gertjan, die ons hielp met de uitvaart, dag en nacht.

Dankbaar

Het bedrijf waar ik werkte was fantastisch, vooral de menselijke manier van benaderen, niet een protocol volgen maar een radeloze vader zien in plaats van een medewerker. Daar ben ik echt mijn werkgever (of eigenlijk de mensen) erg dankbaar voor.

De maanden erna, ook nog het verhaal vertellen aan mensen die het wilden horen. Dat heeft ons geholpen en helpt nog steeds overigens. Ik heb daar nooit een taboe van gemaakt en alles gewoon verteld. En dat was niet altijd handig. Want soms had dat een onbedoelde impact op anderen, en maakte anderen verdrietig. Als ik eraan terugdenk dan had ik wat genuanceerder mogen zijn. Hoewel ik dit nu zeg, bedenk ik mij ook: “Nee, dat rauwe, dat botte, die boosheid, die grofheid, dat kón niet anders, doet moest, dat moet.”

Stilte

Wat niet hielp was de stilte, het soms vermijden – alsof je een ernstige besmettelijke ziekte had…. Ik heb mensen uit de straat over de vloer gehad die volgens mij alleen maar sensatie belust aan het vissen waren naar het verhaal. Heel naar vond ik dat. Ik had ook geen zin in een zielig verhaal van een ander. Dat kon er echt niet bij, daar was geen ruimte voor. Ik zat vol. De verhalen van een ander, dan dacht ik bij mij zelf: “Godverdomme, wat kan mij dat verhaal van jou schelen, ik heb mijn eigen klote ervaring. Moet ik mij nu goed voelen? Rot op!”

Wat ook niet werkte was er veel over nadenken. Het beeld, het laatste beeld van Noah, vreselijk dat is in mij gebrand. En ik ben een doener. Dus echt iets maken als eerbetoon aan Noah. Dat creëren, daar het plezier in hebben, dat blijft wel. Gelukkig.

De zinloosheid van een einde aan je leven maken
Wat mij het meeste stoort is niet eens het verdriet of de boosheid maar de zinloosheid van een einde aan je leven maken. Ik kan het nog steeds niet goed begrijpen waarom je zo iets doet. Ik ben wel zo ver dat ik er mee leven kan dat ik het niet begrijp. Maar accepteren, toch niet…. Ik word nog regelmatig boos, en ja, ook op Noah. Ik had als tiener ook sombere gedachten maar ik redeneerde dat als ik dan toch dood wilde gaan, ik net zo goed kon gaan leven en ervan genieten.

Hoop

Ik hoop dat ik iets kan laten zien van wat het doet met achterblijvers en dat er ook hoop is. Je moet toch door met je eigen leven. Nu is iedereen anders. Ik heb nog een andere zoon. Maar niet iedereen heeft dat. En ik denk dat iemand met gedachtes over het beëindigen van zijn/haar leven, niet genoeg openstaat voor het verdriet dat het veroorzaakt. Het vergt moed om zo iets te doen en ook je afsluiten voor alles. En in dat afsluiten zit volgens mij de sleutel. Dat afsluiten terwijl je als buitenstaander niet in de gaten hebt dat de deur al dicht is. In mijn geval had ik het niet in de gaten bij Noah. Het gaat soms zo sluipend. De deur was blijkbaar dicht.

Nodig voor suïcidepreventie

Ik denk dat het een meerkoppig monster is. Maar een heel groot aandeel is dat wij niet iedereen accepteren zoals ze zijn. Het klinkt soft maar het is echt willen dat onze samenleving iedereen accepteert en iedereen zichzelf mag zijn. Je wordt zo geconfronteerd met een Walt Disney voorstelling van de wereld. Niemand voldoet aan dat ideale plaatje.

Ik denk het bespreekbaar maken, maar ook dat mensen in de omgeving gevoelig zijn voor signalen. En in mijn geval denk ik ook dat hulp van buitenaf soms averechts werkt. Zeker tieners, zoals Noah, missen dan iets wat normaal moet leiden tot eigenwaarde, trots, zelfrespect. Steeds weer horen of merken dat er iets mis is met je is en dan vervolgens een coach, training, helper of zoiets over je heen krijgen zegt alleen maar: “Jij bent niet goed genoeg, jij hebt hulp nodig”. Dat is funest. Maar dit is natuurlijk niet het wondermedicijn. Helaas is er, denk ik, geen super iets. Maar echt luisteren, oprecht luisteren, horen, gehoord worden, belangstelling tonen is de basis.

Een boek over het leven van Noah

Ik ben gaan schrijven in de eerste week na Noah zijn dood. Voornamelijk om zijn overlijden te verwerken. Eerst korte stukjes met herinneringen. En geen enkele logica erin. Dus over zijn jeugd, latere leeftijd, mijn eigen gevoel, soms met een traan, maar meestal met een lach. Ik ben blijven schrijven. Soms een one-liner, soms een gedichtje. Dat leidde tot een hele berg onsamenhangende teksten. Niet helemaal onsamenhangend natuurlijk want ze gingen allemaal over Noah en mijn lijntje naar hem.

Op een bepaald moment vroeg iemand, wat ik er mee ging doen. Toen kwam het idee om een boekje te maken, een boekje over zijn leven dat overgaat in mijn leven zonder hem. Ik heb wel erg getwijfeld of het niet te exhibitionistisch was, te weinig Noah. Noah was namelijk niet zo van het op de voorgrond treden. En ook: schreef ik het voor mijzelf of voor Noah? Op die vraag heb ik nog steeds niet een goed antwoord. Ik neig nu te denken dat ik het eigenlijk schrijf voor mijzelf.

Het boek gaat over het leven van Noah. Van het moment dat hij een baby’tje was, een kleine jongen op school, zijn hobby’s en de dingen die we samen deden. Zijn eerste baardhaar en verder. Dat boek is ontstaan door de verhaaltjes, gedichtjes en zinnetjes op chronologische volgorde te zetten. Beginnend met zijn geboorte en eindigend een jaar na zijn overlijden. Dan stopt zijn, mijn, ons verhaal natuurlijk niet. Want dat loopt door.

Al die stukken tekst waar ik het eerder over had, zijn tientallen keren nagelezen, geslepen, aangepast. Maar ook met intact laten van de rauwe stukken. Het boekje is een eerbetoon aan Noah en aan het leven in het algemeen. Al je over iemand schrijft dan zie je de waarde van dat leven, dat het waarde heeft, een gat achterlaat dat nooit dicht gaat.

Ik ben door het boekje nog meer gaan houden van Noah. Maar begrijpen, hem beter begrijpen, nee, dat niet. Of dat ooit komt, ik weet het niet. Alleen het besef is zo groot geworden hoe zonde van een jongensleven het is. De belofte van een toekomst, zijn toekomst, mijn toekomst, onze toekomst is stuk, stuk door niet te leven.

Moed houden als nabestaande

Ik ben heel veel gaan doen. Niet bij de pakken neer gaan zitten. En ook dat ik er veel over heb gesproken heeft zeker geholpen. Het boekje heeft bij heel veel mensen ook iets losgemaakt, alerter gemaakt, dat heeft bij mij de moed er in gehouden. En ook weet je dan dat jijzelf als individu er ook bent voor anderen, dat houdt de moed erin. Jij bent altijd onderdeel van een ander zijn leven. In die zin zijn we allemaal verbonden aan elkaar, soms met een dun ragfijn spinsel, en soms met tien-seconden lijm, maar verbonden ben je en blijf je.

Ik voel mij nog heel erg verbonden met Noah ondanks dat ie er niet meer is. En ik probeer te lachen, te glimlachen, te genieten van de tijd dat Noah er was, en te genieten van de tijd nu, zonder hem. Dat is allemaal heel erg lastig. Ook merk ik dat het lastig is om afscheid te nemen van de belofte van Noah – de belofte die zijn leven inhield. Hij was 17, ik vind dat een hele slechte leeftijd. De basis is klaar, de belofte en toekomst lonkt.

Dus hoe ik omga met zijn verlies is door te proberen zijn leven te leven. Dat kan natuurlijk niet. Wel ben ik er op een manier sterker uit gekomen, kan veel beter relativeren. Dus hoe ik omga met verlies is niet een duidelijke strategie maar meer het komt zoals het komt.

Voor als je denkt aan zelfdoding

Tja, het ligt voor de hand om iets te zeggen als ‘doe het niet!’, ‘er is zoveel moois’, ‘het is waard om te leven’. Ik geloof heilig dat wat je tegen iemand zegt toch geen voedingsbodem vindt als die persoon het niet voelt. Maar mensen die een einde aan hun leven maken, maken ook een einde aan iedereen die verbonden is aan de persoon. Ik merkte bij Noah dat zijn dood eigenlijk ook een heel groot stuk van mijzelf dood maakt. Dan is de term zelfdoding dus eigenlijk een verkeerde term is, je dood ook mensen in je omgeving.

En hoe eenzaam je ook bent, altijd ben je verbonden met iemand, iemand die familie is, met je op school zit, de buren. Iemand die zijn leven wilt beëindigen kan ik ook mijn boekje geven. Immers wordt er in detail beschreven hoe verwoestend en ontwrichtend zo’n actie is. Los daarvan, er is altijd weer een weg omhoog is. En als je dan toch je leven wilt beëindigen dan mis je ook de dingen waar je geen durf voor had en die ook leuk zijn. Dan kan je beter blijven leven. Maar ik begrijp ook dat die belofte waar ik het eerder over had, ook bedreigend, overweldigend kan zijn. Bang van je eigen toekomst.

Voor naasten en nabestaanden

Een paar dingen. Bijvoorbeeld dat het echt helpt om herinneringen te delen en ook de positieve gebeurtenissen te bekijken. Het leven van iemand die is overleden kent ook zeker leuke momenten. En dat moet je koesteren. En treur dan niet om wat er niet meer is maar geniet van wat er was. Ga ook schrijven en uit je op de manier die je wilt. Ik ben bijvoorbeeld een keramiek cursus in Portugal gaan doen met het ambitieuze doel om een urn te bakken. Daar is geen bal van terecht gekomen maar wel was het een verwerking van het overlijden van Noah. En blijf dingen doen.

Zo heb ik een boekje geschreven over Noah zijn leven, zijn dood, en daarna. En ga ik in de geest van Noah een tocht wandelen – ik wilde dat in de sportschoenen van Noah doen, maar die zijn toch wel te klein maar neem wel zijn shirtje mee. Ook heb ik een tatoeage laten zetten met twee meeuwen – symbool voor Noah. Een vogel.

Wat ook belangrijk is, is om elkaar niet uit het oog te verliezen. Vraag aan elkaar hoe het gaat, hoe je gaat. Dat hoeft niet altijd in tranen te eindigen maar mag ook zijn dat je blij bent, gelukkig. Het litteken zal altijd blijven en dat wordt onderdeel van je.

Tot slot

Ik merk dat deze vragen bij mij weer dingen vaster zetten, en andere dingen losser maakt. Vaster wat ik koester en losser wat mij hindert. Ik ben blij met dit interview. Ondanks dat de aanleiding triest, en onverbiddelijk is. Ik dank jullie voor de ruimte en de tijd. En zou graag nog wel meer willen bijdragen.