Boekentip: Ik voel wat ik voel

‘Ik voel wat ik voel’ is een uitnodiging om te voelen wat je voelt, zonder oordeel, en om ruimte te geven aan het proces van vallen, opstaan en jezelf steeds opnieuw omarmen. Een boek dat je - middels rake gedichten en illustraties - aan de hand meeneemt bij het leren doorvoelen van zwaardere emoties.

We spraken tekstschrijver Gewoon JIP (Janneke Knüppe) en illustrator Lisa den Teuling.

Wat heeft jullie doen besluiten om dit boek samen te maken?

“Wij kennen elkaar al van lang geleden. Jaren later kwamen we weer met elkaar in contact en besloten we een koffie te drinken om te zien of we samen iets konden maken. Al snel ontstond het idee voor een boek over mentale gezondheid, met een focus op mildheid en acceptatie, zonder de druk van ‘toxic positivity’ die tegenwoordig veel rond gaat. Wij vonden het belangrijk dat het boek veel herkenbaarheid zou bieden en het hebben van mentale ‘problemen’ zou normaliseren. Iedereen heeft er in meer of mindere mate last van en dat is helemaal oké.”

Wat en wie hopen jullie met ‘Ik voel wat ik voel’ te bereiken?

“We hopen vooral dat mensen zich hierin herkennen en dat het boek ze steun biedt. We voelen ons allemaal in meer of mindere mate (weleens) rot. We willen de lezer stimuleren dit niet te veroordelen (“ik wil me niet zo voelen, het nare gevoel moet zo snel mogelijk weg”) maar juist toe te laten, waardoor het wellicht sneller zal verdwijnen. Dit boek wil geen oplossingen bieden, maar wel een warme omarming en een besef dat het oké is om te voelen wat je voelt, juist in een wereld die daar soms weinig ruimte voor biedt. Hierbij willen we wel benadrukken dat dit met vallen en opstaan gaat en dat groei hierin absoluut niet volgens een lineair opwaartse lijn verloopt.”

In het boek staat het symbool van de wolk centraal?

“We kozen voor de symboliek van een wolk omdat deze constant van vorm verandert, net als gevoelens: soms groot en overweldigend, soms klein of bijna afwezig. Een wolk is ontastbaar, maar tegelijkertijd herkenbaar, en kan je stemming beïnvloeden, zoals donkere wolken dat doen. Soms, als je naar de lucht kijkt, zie je in elke wolk een andere gedaante - een dier, een gezicht of bijvoorbeeld een monster. En terwijl je kijkt, kan die wolk bijna ongemerkt veranderen in iets compleet anders.

Dit voortdurende spel van beweging en transformatie in de lucht lijkt sterk op hoe gevoelens werken: ze kunnen zich steeds in een andere gedaante laten zien – groot, klein, licht, zwaar – en voor je het weet, zijn ze alweer veranderd. Het mooie is dat net als wolken, gevoelens ook niet vaststaan; ze komen en gaan, veranderen van vorm en intensiteit, en nodigen je uit om ze te zien en te laten zijn zoals ze zijn.”

Wat is jullie inspiratiebron geweest?

Lisa: “Mentale gezondheid is al sinds mijn jeugd een belangrijk thema in mijn leven. Sinds mijn veertiende heb ik last van een angststoornis, die gepaard gaat met paniekaanvallen en een vrijwel constante worsteling met angst. Door de jaren heen heb ik geleerd om beter om te gaan met deze gevoelens, maar ze zijn altijd een onderdeel van mijn leven gebleven. Dit en veel therapieën verder heeft me doen beseffen hoe belangrijk het is om deze lastige en angstige gevoelens toe te laten en te doorvoelen. Hoe overweldigend of lastig ze soms ook zijn.

Dit maakt het voor mij een onderwerp dat heel dichtbij komt en waar ik me sterk mee verbonden voel. Het visualiseren van deze ontastbare gevoelens is voor mij een manier geworden om steun te bieden, zowel aan mezelf als aan anderen, en om ‘woorden’ te geven aan wat soms moeilijk uit te leggen is.

Dit project voelde daarom als een perfecte kans om iets waardevols te creëren over een onderwerp waar naar mijn idee steeds meer openheid en behoefte aan is. Ik hoop dat dit boek niet het laatste blijft en dat ik in de toekomst nog veel meer werk mag maken rond mentale gezondheid.”

Janneke: “Voor mij zijn alle fases in het boek heel herkenbaar. Ik ben de eerste vijfentwintig jaar van mijn leven heel erg goed geweest in het bedenken van trucjes om niet te hoeven voelen. Op de middelbare school noemden ze mij zelfs “de steen”.

Het boek bestaat uit 11 verschillende hoofdstukken en ik denk dat ik mij de eerste 25 jaar van mijn leven vooral door de thema’s met betrekking tot doorrazen en overweldigd raken worstelde. Vanaf mijn 25e werd ik veel bewuster van allerlei gevoelens en oorzaken maar dit zorgde er zeker niet automatisch voor dat ik hier ook echt iets mee kon en dat ik mijn gedrag veranderde.

Dat duurde jaren en het echte leren doorvoelen begon pas echt een jaar of drie geleden toen ik veel en vaak ziek werd en ik niet meer kon doen wat ik altijd deed (en m’n trucjes dus niet meer werkten). Ik merkte dat het toelaten van zwaardere emoties voor mij een beetje voelde als het stappen in het donker. En hoe meer ik het donker toeliet, hoe minder bang ik er voor werd. Maar dat het een levenslang proces is, daar ben ik ook wel achter.”

Jullie schrijven over het toelaten van emoties en ze weer loslaten. Zou je kunnen stellen dat dit boek een visuele en tekstuele weergave is van mindfulness?

“Ja, je zou wel kunnen stellen dat dit boek elementen van mindfulness in zich draagt. Het gaat immers over het toelaten van emoties zoals ze zijn, zonder oordeel, en over het leren loslaten op een zachte en natuurlijke manier. Mindfulness draait om het bewust aanwezig zijn in het moment, en dat komt sterk terug in zowel de teksten als de illustraties van het boek.

Het nodigt de lezer uit om gevoelens te observeren, ruimte te geven en te accepteren dat ze komen en gaan, zoals wolken aan de hemel. Hoewel het boek niet expliciet als mindfulness-gids bedoeld is, sluit de kern ervan – het doorvoelen en accepteren van emoties – hier zeker op aan."

Wat raden jullie iemand aan die wordt geraakt door wat er in het boek staat?

“Als iemand geraakt wordt door wat er in het boek staat, zouden wij willen aanraden om vooral te proberen niet te oordelen over wat je voelt, maar het te accepteren. Wat raakt je precies, wat voel je daarbij (bijvoorbeeld welke lichamelijke sensaties, waar zitten die) en kan je met je aandacht daarbij blijven?

Gevoelens zijn vaak tijdelijk en het is oké om ze te ervaren, zelfs als ze ongemakkelijk of eng zijn. Het boek is bedoeld om ruimte te geven aan die gevoelens, dus neem de tijd om alles in je op te nemen en wees vooral zacht voor jezelf. Soms kan het helpen om tegen jezelf of het gevoel het volgende zeggen: “Maak het maar zo groot als je kan en dan nog groter en nog groter”.

Op een gegeven moment neemt het vanzelf af. Maar geef jezelf hierin absoluut de tijd en forceer niks, voor alles is een tijd, een moment en een plaats. En misschien ook nog wel: Geraakt worden is niet erg of beter nog: Het geeft je vaak waardevolle informatie.”

Het boek 'Ik voel wat ik voel' is hier te bestellen.