Flirten met de dood

Een goede vraag zet je aan het denken. Zo vroeg een lezeres mij: “Je schrijft in je boek dat je niet ‘eeuwig kunt blijven flirten met de dood’. Waarom niet?” Dat is een goede vraag. Hierbij een poging tot antwoord.

Door: Wouter de Koning

De zin ‘Je kunt niet eeuwig blijven flirten met de dood’ volgt in mijn boek ‘Altijd 17’ na het moment dat de decaan van onze school een speech had gegeven tijdens een herdenkingsdienst voor Lisa, een vriendin die stierf aan zelfdoding. De bewuste zin was mijn letterlijke gedachte na zijn speech, omdat ik vond dat ik moest kiezen. Of ik moest het voorbeeld van Lisa volgen, of mezelf vastbijten in het raadsel dat leven heet.

Flirten met de dood staat in zekere zin gelijk aan steeds net-niet-echt kiezen voor het leven. Ik denk dat het goed is als je voor jezelf kunt zeggen dat je voor het leven gaat: ‘for better or worse’. Zoals je ook kiest voor een relatie. Als je in een relatie zit, maar je blijft rondkijken naar andere relatie-kandidaten, verdiept de relatie niet of nauwelijks.

Kortom: je geeft het leven waarde door jezelf erin vast te bijten. Door onder de vlag te blijven staan en te strijden.

Vertrouwen

Het leven is strijd. En vaak moet je aan het begin van je leven ook de strijd aangaan met wat jou hindert. Dit lijkt een klein zinnetje, maar in het licht van suïcidale gedachten is niets klein. Het gaat om het loskomen van een omgeving die je klein houdt, of misschien zelfs misbruikt. Het gaat om het onschadelijk maken van een negatief zelfbeeld. Het gaat ook over die grote stap nemen: anderen vertrouwen. Om hulp vragen. Terwijl je waarschijnlijk uit ervaring hebt geleerd dat veel mensen onbetrouwbaar zijn en niet het beste met je voorhebben.

Durf toch te vertrouwen op je instinct. Er zijn goede mensen en vaak voel je goed aan wie dat zijn. De weg naar beter begint als jij durft te praten. De pijn eruit kan laten. Het donker loslaten.

Geen enkele ervaring, hoe verschrikkelijk ook, is uniek. Praten helpt echt. Kijk of je iemand in vertrouwen durft te nemen die goed kan luisteren, of neem de eerste stappen door te chatten op 113.nl, of door gratis te bellen met 0800-0113 (24/7).

Donker woud

Ik snap dat de dood iets aantrekkelijks kan hebben. De term ‘flirten’ is niet voor niets gekozen. Je kunt jezelf richten op de dood als een soort veilige haven. Doodsgedachten kunnen warm en veilig aanvoelen. Tenminste, die ervaring heb ik. Het gaf mij een gevoel van veiligheid en eigenwaarde. Het was iets waar ik zelf de controle over had.

Ik zie doodsverlangen nu als een soort donker woud waar anderen niet in durven te bivakkeren. Je bent er veilig: niemand komt achter je aan. Jij begrijpt jezelf. Het draait daar om jou in plaats van om anderen. Maar hoe langer je in dat woud verblijft, hoe gevaarlijker het wordt. Je gaat geruisloos van het zien van de dood als ‘een oplossing’ naar ‘de oplossing’. Op een gegeven moment komt er geen licht meer binnen. Het bos verandert in een moeras.

Niemand kan zichzelf uit een moeras trekken. Hoe lastig ook: we hebben elkaar nodig. Je redt het niet alleen. Geen enkele held wint de strijd in zijn eentje.

Idylle

Ik begreep destijds waar Lisa naar verlangde. Naar nooit meer pijn, nooit meer angst. En ik begrijp het nog steeds, maar ik zie nu dat wij de dood allebei idealiseerden, decennia geleden op de middelbare school.

De dood als een vredig plaatje is een vals beeld. We hebben de klap die een suïcide geeft, aan alles en iedereen in de omgeving, diep onderschat. Ook probeerden we allebei ‘de stille strijd’ alleen te winnen. Maar dat lukt nooit alleen.

Alleen maar slachtoffers

De dood is geen oplossing, maar het einde van alles. De dood is koud en ongenadig. En de anderen moeten door in de kou van jouw afwezigheid.

Persoonlijk zie ik suïcide niet langer als een keuze. Ik zie suïcide als een vorm van breken. Letterlijk stukgaan. Suïcide kent volgens mij alleen maar slachtoffers. Termen als ‘schuld’, ‘plegen’ of ‘daders’: ze kloppen niet bij wat we zien. We zien mensen stuklopen in het leven. Misschien vroegen ze niet om hulp, of veel te laat. Misschien begreep de omgeving de ernst van de hulpvraag niet. Maar niemand ‘kiest’ voor de dood als het leven verder prima gaat. We zien vaak een lang proces van psychisch lijden vooraf gaan aan suïcide.

Open kaart

Lisa en ik spraken veel met elkaar, maar niet echt met elkaar. We waren niet echt open naar elkaar. We spraken niet over de pijn in ons leven. Over onze angsten en twijfels. Dat lukte ons nog niet. En het zal nooit meer lukken.

In ‘Altijd 17’ vertel ik alsnog mijn verhaal. Ten eerste als een soort van uitleg aan Lisa. Maar ook aan jou. Omdat wij moeten praten: jij en ik. Wij allemaal.

Als we suïcide-preventie serieus nemen, moeten we tijdens ons leven open kaart spelen. Dan moeten we als volwassen elkaar durven vertellen over de donkere dagen. We moeten voorleven dat het goed is om erover te praten. Over onze twijfels, angsten en onzekerheden. Ook met onze kinderen als ze ouder worden. Zodat iedereen weet dat je altijd alles mag vertellen. Werkelijk samenleven.