Michael verloor zijn dochter aan zelfdoding

Michael Milo (55) woont in Amsterdam, is opgeleid als psycholoog en is in zijn werk bezig om de mentale gezondheidszorg in Nederland anders vorm te geven (‘De Nieuwe ggz’). Daarnaast is hij vader van twee kinderen, Berend en Jonna. Jonna is in 2020 overleden aan zelfdoding. Ze was toen 16 jaar.

De blijvende impact van het verlies op mijn leven

Het gaat redelijk goed met me. Ik kan ondanks het grote verdriet van het verlies van Jonna (steeds meer en vaker) genieten van mijn werk, vriendin, vrienden, familie, reizen en andere mooie dingen in het leven. Jonna’s zelfdoding heeft een enorme impact op iedereen om haar heen gehad, we zoeken er allemaal op onze eigen manier, en waar dat kan samen, onze weg in. Het heeft een blijvende impact op mijn leven, er gaan eigenlijk nooit dagen voorbij dat ik er niet aan denk.

Dat zijn zowel gedachtes over hoe verdrietig het is dat Jonna geen andere uitweg meer zag dan de dood, dat ze niet wist hoe te leven. En over schuldgevoelens als vader. Je kunt jezelf wel duizend keer vertellen dat je alles hebt proberen te doen om haar te helpen, maar schuldgevoelens blijven toch altijd bestaan. En vaak, als ik een jonge vrouw zie van de leeftijd die zij nu zou hebben raakt dat me weer. “Wat als …” is in het geval van de dood een gedachte waar je niet heel veel meer mee kan, maar hij is er vaak.

De rouw om je kind blijft altijd

Ik las een keer dat iemand het verlies van een dochter omschreef als het verliezen van een been. Het verlies en verdriet is er altijd, het wordt niet minder. Door verhalen van anderen, die hetzelfde hebben meegemaakt, te lezen en met anderen te praten begrijp ik dat dit nooit anders zal worden. En dat rouwen om zelfdoding van een kind niet gaat om het wegnemen van het verdriet, maar om het vormgeven van een zo zinvol mogelijk leven ondanks dat verdriet.

Wat daarbij steeds lastig blijft, is dat het zo een zwaar onderwerp is dat moeilijk bespreekbaar is. Dat was het al in de laatste moeilijke jaren van Jonna (zij praatte er niet graag over, ook niet na pogingen tot zelfdoding). En dat is het ook nu ze er niet meer is. Jonna’s moeder en ik gingen jaren voor Jonna’s dood uit elkaar. Mijn zoon woont al een aantal jaar op kamers. Rouw na Jonna’s zelfdoding is voor mij een individueel en vaak eenzaam proces.

Wat mij heeft geholpen

Er is sowieso niet één oplossing, het is geen maakbaar proces. Uiteindelijk vindt herstel plaats door zelf zo goed mogelijk mijn eigen emoties te voelen. Hoe complex of amorf ook. Want dat zijn ze vaak: amorf, niet goed in woorden te vangen. Verdriet, schuld, boosheid, schaamte. Er over praten helpt natuurlijk, maar het gaat voor mij vooral over het verdragen en laten bestaan van die complexe emoties. Dat kan ook zonder woorden, door te wandelen. Gewoon een eind lopen en je gedachten de vrije loop laten. Of juist door in een staat te komen dat je je gedachten even vergeet en “gewoon bent” in de natuur.

Ik heb ook wandelingen gedaan die rituelen zijn rond rouw en zelfdoding (bijvoorbeeld de Walk of Grief en Walk Into The Light). Ik merkte op een gegeven moment ook dat veel van het verdriet letterlijk “in mijn lijf” was gaan zitten. Massage hielp. Om dat lijf, dat steeds onder spanning staat, wat te helpen ontspannen en het verdriet er beetje bij beetje uit te laten gaan. Wat me ook helpt is muziek luisteren en vooral ook maken. Muziek is een plaats waar veel dingen die voor mij verder gaan dan woorden kunnen bestaan. Dus toen vrienden me uitnodigden om na de dood van Jonna weer als bandje muziek te gaan maken (had ik tien jaar niet meer gedaan) heb ik dat met beide handen aangepakt.

Een festival voor lotgenoten

Vanuit het spelen met het bandje kwam het idee naar voren om de songs (we speelden vooral covers) ook een keer live te spelen. En om dat juist te doen op een verjaardag van Jonna. Dat zijn voor mij meestal dagen waarvan ik niet zo goed weet wat ik er voor zinvols mee kan doen. Ik heb van alles geprobeerd maar het idee van een optreden sprak opeens enorm aan. Dat creëerde een plek waar vrienden en familie samen konden komen en waar zowel verdriet als het vieren van het leven een plek kon krijgen.

De eerste versie was in Sexyland in Amsterdam. Het werkte enorm goed om het op deze manier te doen. Ik had ook een song voor Jonna geschreven (“A New Tattoo”) en die speelden we daar voor het eerst. Na het optreden besloten we de song op te gaan nemen om op Spotify te zetten en op vinyl uit te brengen. En om een “echt” festival te gaan organiseren. Juíst met een moeilijk onderwerp als zelfdoding als thema. Open voor iedereen die er op welke manier ervaring mee heeft. In een poging een ritueel vorm te geven dat mensen verbindt en dat zowel een openbare, gedeelde plek geeft voor verdriet als ook het leven viert. Doorleven na zelfdoding.

De eerste A New Tattoo was op Jonna’s 4e sterfdag in het Patronaat in Haarlem. Het haalde zelfs het NOS Journaal. Op 4 oktober organiseren we de tweede versie in Utrecht. We hopen dat veel mensen die in hun leven te maken hebben met zelfdoding (en rouw) naar het festival komen. Omdat we hebben gemerkt hoe goed het werkt dat mensen met gedeelde ervaringen in dezelfde ruimte zijn, hun verhalen delen (als ze dat willen) en/maar vooral dat er een plek is waar je zowel je verdriet kan voelen als kan dansen.

Waarom lotgenoten bij elkaar mogen komen

Omdat, ondanks dat rouw rond zelfdoding een individueel proces is dat voor iedereen anders is, er veel elementen zijn die mensen die hetzelfde hebben meegemaakt delen. Bijvoorbeeld juist die eenzaamheid die velen die hiermee te maken hebben voelen. Je kunt het niet bij elkaar wegnemen, maar herkenning helpt en verlicht. Het helpt sowieso enorm om te merken hoe anderen met hetzelfde worstelen en op welke manieren ze een weg daarin vinden. Ik vind bijvoorbeeld dit filmpje - Film Rouw Verlies - daar een heel mooi voorbeeld van. Maar bovenal: ik merk dat er in het dagelijks leven zo weinig ruimte is om te spreken over zelfdoding.

Ik weet dat dat voor een belangrijk deel ook komt doordat ik zelf invul dat anderen er niet op zitten te wachten, dat het te zwaar en te ongemakkelijk zou zijn. Dat ik dat voor anderen bedenk. Lotgenotencontact helpt alleen al doordat je weet dat het voor degenen die er zijn níet taboe is. Dat ook zij juist worstelen en zoeken naar een plek en manier om hun verhaal te delen. Ik heb bijvoorbeeld bij de Walk Into The Light gemerkt hoe fijn het is om ervaringen te delen. En ook hoe fijn het is om met lotgenoten allemaal naast elkaar je individuele verdriet te voelen en daardoor toch verbonden te zijn.

A New Tattoo

Ik hoop dat mensen de stap durven zetten om naar A New Tattoo te komen. We hebben bij de vorige versie gemerkt dat heel veel mensen het een sympathiek idee vinden maar toch zelf niet zomaar durven te komen. Er is een drempel, die voor iedereen anders kan zijn. Deze tweede A New Tattoo heeft een brede opzet, met naast muziek ook literatuur, poëzie, dans en ontmoeting. Peet Langen presenteert er zijn boek, zijn verhaal en ervaringen met suïcide. Romy Marij en Jonathan Toto spelen eigen nummers over verlies en rouw.

Er zijn DJ’s. Verschillende mensen vertellen hun verhaal, er is plaats voor ontmoeting. Je mag je verhaal delen, je kunt dansen of je kunt gewoon alles een beetje over je heen laten komen. Niets hoeft uiteraard, je kunt helemaal op je eigen manier vanuit je eigen verhaal onderdeel zijn van het festival. Maar je helpt anderen al door er te zijn. Omdat anderen weten dat ze niet alleen zijn. Dus kom vooral, laat op sociale media of hoe dan ook aan anderen weten dat je komt. Zodat anderen ook die drempel over durven gaan.