Praten is niet eenvoudig

Posters moedigen onze jongeren al decennia aan om te praten. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan, want praten is niet eenvoudig als je worstelt met jezelf. Daarnaast vraagt het om vertrouwen in de ander. Ook dat is geen kleine vraag.

Door Wouter de Koning

In de jaren negentig hingen op mijn middelbare school de posters al met ‘Praten helpt’ erop. Uiteraard deed ik dat niet. Ten eerste vond ik mezelf niet zielig. Ik vond vooral andere mensen dom of vervelend. En stel je voor: andere leerlingen zouden zien dat je met een ‘vertrouwenspersoon’ sprak. Dan was er iets. Er was iets mis met jou..

Wie op school wordt gepest, leert dat je mensen niet moet vertrouwen. Vertel één keer iets in vertrouwen tegen iemand dat een week later als een lopend vuurtje over het schoolplein gaat, en je hebt het afgeleerd. Verder vond ik het leven toen vooral zinloos. Wat had er nou echt waarde?

Luisteren helpt

Opvallend aan de posters en promo’s over ‘praten’ -zoals ze ook vandaag de dag nog worden ingezet- is dat de ‘actie’ en de verantwoordelijkheid bij de jongeren wordt gelegd. Bij de mensen die worstelen. Die zichzelf nog aan het vinden zijn, of kwijt zijn. Zij moeten wildvreemde mensen hun worstelingen en geheimen toevertrouwen. Zij moeten de eerste stap zetten.

Het omgekeerde lijkt mij logischer. Posters met ‘Luisteren helpt’. Promotiefilmpjes waarin we laten zien dat het gaat om regelmatig even naast elkaar zitten. Gelijkwaardig. Proberen om in elkaars schoenen te staan. Dan kunnen we misschien ontdekken dat suïcidale gedachten vaak niet zijn gebaseerd op ‘doodsverlangen’, maar op levensangst. Vastlopen, op een breekpunt komen.

De bal bij onszelf leggen

We weten niet veel over suïcide, maar we weten dat suïcide vaak vooraf wordt gegaan door depressie, moedeloosheid en apathie. We zien een verslechterde mentale conditie. Dat vraagt juist van ons als maatschappij een actieve houding. Niet afwachten, maar benaderen. Vraag maar. Bewijzen dat je kan en wilt luisteren, zonder ingenomenheid. Niet met posters en promo’s, maar door het te doen. Luisteren met je hart, zonder agenda.

Een poster ophangen met een spreekuur staat een beetje gelijk aan de baas die zegt dat de deur van zijn kantoor ‘altijd openstaat’. De bal ligt zo bij de ander: de mensen moeten de dingen ‘gewoon zeggen’. Als er iets misgaat, moeten slachtoffers een melding doen.

Het is tijd om als maatschappij de bal ook bij onszelf te leggen. Wat kun jij zelf doen als je ziet dat het minder gaat met iemand? Vaker onze eigen worstelingen en negatieve ervaringen delen, lijkt mij een mooie start. Want we leven in een maatschappij waarin je schijnbaar afwijkt als je niet supersuccesvol bent, erg rijk of razend knap. We delen succes en verstoppen ons falen; onze pijn. Terwijl niemand schadeloos door het leven huppelt.

Donkere dagen

Kwetsbaarheid roept kwetsbaarheid op. Wie wil dat de ander zich kwetsbaar durft op te stellen, moet zelf het goede voorbeeld geven. Maar wie durft zich kwetsbaar op te stellen als iedereen claimt dat alles in hun leven goed gaat?

Dat brengt mij weer op die poster: ‘Praten helpt’. Daar zit een denkwereld achter, namelijk: ‘Jij hebt hulp nodig. En daarom moet jij de eerste stap zetten’. Maar is het niet juist aan de mensen die stevig op de grond staan om de worstelende medemens te helpen? Niet achter te laten in de modder, maar ernaast te gaan staan?

Als ouder kun je het jouw kinderen eenvoudiger maken door het jezelf even moeilijk te maken. Vertel ook eens over de donkere dagen. Over de keren dat je verlies moest pakken in je leven. Vertel je hele verhaal. Zo maak je het voor je kinderen makkelijker om hun eigen pijn en worstelingen te delen. En nee, die hoef je niet op te lossen. Nabij zijn is al genoeg.

Goed voorbeeld doet goed volgen. Als we echt willen dat mensen open gaan praten over hun mentale welzijn, moeten we dat voordoen. Voorleven. Want je kunt een poster ophangen en mooie spotjes maken, maar kinderen en jongeren doen niet wat je zegt. Ze doen na wat jij doet.

We kunnen veel doen om onze jongeren en elkaar te helpen. Nabij zijn. Luisteren. De Engelse band James vat het kort samen in het nummer ‘Sit down’:

O sit down,
Sit down next to me
sit down, down, down
in sympathy