Wat we niet zeggen met de kerst

Het is niet het kerstdiner zelf dat me zenuwachtig maakt. Het is de stilte die voorafgaat aan het moment dat er voor het eerst een bord wordt opgeschept: een stilte die voelt alsof hij langer duurt dan de hele decembermaand bij elkaar.

Ik rijd naar mijn ouderlijk huis en onderweg ben ik stil. December maakt iets in mij los dat lastig te benoemen is. Het is niet de feestdruk. Het zijn de verhalen die onder de oppervlakte blijven, de oude patronen, de herhalingen, de dingen die je ooit hebt leren inslikken om de sfeer niet te verpesten.

Wanneer ik binnenkom is de tafel al gedekt, er zijn kaarsjes en bovenal verwachtingen. Verwachtingen over hoe het hoort te zijn. Alsof we een toneelstuk opnieuw opvoeren, met dezelfde teksten als vorig jaar en het jaar daarvoor. De geur van eten vult de kamer. Aan alles merk ik: we doen het weer zo.

Het raakt me.

Want het gaat niet alleen om wat er gezegd wordt. Het gaat vooral om wat er niet gezegd wordt. De opmerkingen die we wegslikken. De stiltes die te zwaar aanvoelen. De kleine steken die niemand wil, maar die toch een plek vinden. Patronen die oud zijn en taai. Dingen die vroeger pijn deden en nu nog steeds, maar waar we een hand boven houden omdat het kerst is.

Er hangt iets in de lucht dat niet verdwijnt, hoe netjes we de tafel ook dekken.

Mijn moeder schenkt koffie in alsof ze daarmee de avond bij elkaar kan houden. En ik voel hoe ik weer in een rol glijd die nooit helemaal bij me heeft gepast, maar die blijkbaar nog steeds klaar ligt zodra ik de deur binnenstap. Ergens tussen de kleine, ongemakkelijke momentjes door besef ik dat we niet allemaal komen voor het delen van tijd, maar soms gewoon uit plicht, uit automatisme, uit het idee dat dit nu eenmaal familie is en dat familie zo hoort. En dat doet soms gewoon pijn. Dat mag gezegd worden.

Niet alles aan de feestdagen is warm. Niet alles is helend. Niet alles is goed omdat er lichtjes in de boom hangen. Tijdens het eten voelt het soms alsof ik toekijk in plaats van meedoe. Alsof ik aanwezig ben, maar niet helemaal deel uitmaak van wat hier gebeurt. En dat is geen drama meer, geen groot verdriet. Inmiddels is het een stil, bekend ongemak dat zich elk jaar opnieuw aandient.

Wanneer ik later naar huis rijd, voel ik me leeg. Vroeger voelde dat als “hoort erbij”. Nu voelt het meer als iets wat ik met me meedraag zonder dat ik erom heb gevraagd. Iets dat blijft hangen, zelfs als het feest allang voorbij is.

Misschien is dat een kant van december waar we meer over mogen praten. Dat het niet altijd mooi is. Dat het soms vooral ingewikkeld is. Dat sommige familiebanden meer vragen dan ze geven. En dat je daar niet de enige in bent.