Zelfbeschadiging: voor het leven getekend

Kristin, inmiddels ervaringsdeskundige, zat nog maar op de basisschool en had geen idee hoe ze met haar gevoelens en emoties om moest gaan. 'Ik voelde van binnen zoveel verdriet, maar had gezien mijn leeftijd, geen idee hoe ik dit moest uiten. Ik had ook geen idee hoe ik hier met iemand over moest praten. Ik liep alleen rond met al mijn gevoelens.'

Toen dit op een avond zo erg opliep, beschadigde ze zichzelf voor het eerst. Ze had daarna meteen spijt, want hoe moest ze dit verbergen? Ze beloofde zichzelf direct dat dit de laatste keer was. Maar op dat moment had ze geen idee dat ze dat nog vaak tegen zichzelf zou gaan zeggen... Vandaag deelt ze haar verhaal met ons.

De littekens blijven

Enkele jaren later, toen het steeds slechter met mij ging, beschadigde ik mezelf regelmatig. Hoewel ik wist dat dit niet normaal was, was dit mijn manier om met mijn spanning om te gaan. Het was ook mijn geheim, want de schaamte was groot. Op dat moment dacht ik ook niet na over het feit dat ik hier later littekens aan over zou houden die de rest van mijn leven zichtbaar zouden blijven. Ik moest tenslotte zorgen dat ik overdag functioneerde op school, met vriendinnen of bij andere verwachtingen waar ik aan moest voldoen.

Moeilijk om ermee te stoppen

Ondanks dat er hulpverlening betrokken was, duurde het lang voordat ik andere manieren had gevonden om met mijn gevoelens om te gaan. Mezelf beschadigen had tenslotte zoveel functies, dat het moeilijk was om ermee te stoppen. Hoe graag ik dat ook wilde. Ik stelde hoge eisen aan mezelf zoals direct in één keer stoppen en werd boos als dat niet lukte wat uiteindelijk averechts werkte. 

Wat ik mij nu achteraf besef, is dat het totaal niet realistisch was om in één keer te stoppen met gedrag wat ik al jaren bijna dagelijks inzette. Wat nu ook heel logisch is, is dat ik niet iets van mijzelf kon afnemen, zonder er iets voor in de plaats te zetten. Ik moest opzoek naar ‘gezonde’ manieren die mij konden helpen met het omgaan met mijn emoties.

Verboden momenten

In plaats van in een keer te stoppen, begon ik met ‘verboden momenten’. Ik maakte een lijstje met concrete activiteiten die ik kon gaan doen op deze momenten. Hier stonden dingen op zoals muziek luisteren, fotoboeken bekijken, tekenen of een wandeling maken. Op het moment dat er een ‘verboden moment’ naderde en ik voelde inderdaad de neiging om mezelf te beschadigen, hoefde ik alleen maar naar mijn lijstje te kijken en een van de activiteiten in te zetten. Hoewel dit hoopvol klinkt, ging dit in het begin vaker mis. Ik besloot om anderen in mijn doel te gaan betrekken zoals mijn psycholoog en lotgenoten contact op te zoeken.

Zo was een volgende stap om materiaal waarmee ik mezelf beschadigde onbruikbaar te maken door het bijvoorbeeld in te wikkelen met plakband, dat deed mij wel drie keer nadenken voordat ik het kon gebruiken. Daarnaast maakte ik ook een mooie poster met alle redenen waarom ik het mezelf gunde om hiermee te stoppen, beloonde ik mezelf met een klein cadeautje als ik mijn doel had gehaald en maakte ik een happy-box vol met dingen die mij blij maakten, afleiding gaven, speciale foto’s of brieven. Stap voor stap lukte het mij steeds vaker om gezonde manieren te kiezen op moeilijke momenten.

Ik ben niet trots op mijn littekens

Een gevolg waar ik destijds niet bij stil stond is dat ik intussen, een aantal jaren later, op verschillende plekken op mijn lichaam littekens heb. Soms lees ik dat mensen hun littekens als het ware met trots dragen, omdat het laat zien dat ze een strijd hebben moeten bevechten met zichzelf en dat ze daar sterk uit zijn gekomen. Als ik mijn littekens zie, zie ik het verdriet van mijn jeugd terug. Ik voel ook geen trots, ik betreur nog altijd dat het zo ver heeft moeten komen dat ik de keus heb gemaakt om mezelf te gaan beschadigen.

Wel ben ik trots op het moment dat het mij is gelukt om andere keuzes te gaan maken maar voor mij zijn dit twee verschillende dingen. Als ik naar mijn lichaam kijk, blijft dit voor mij een confrontatie met de harde realiteit. Alhoewel ik niet mijn littekens ben, zijn ze wel een onderdeel van mij. De littekens op mijn lijf laten letterlijk de pijn zien die ik jarenlang gevoeld heb. De pijn heb ik overwonnen, maar de littekens blijven zichtbaar.

Ik vind de wereld soms moeilijk

De wereld vond mij destijds moeilijk, en ik vind de wereld soms moeilijk. Er is nog zoveel onbegrip. Mensen die gedrag niet begrijpen en vanuit die toestand handelen. Ik zie nog té vaak om mij heen dat mensen zonder respect behandeld worden als er zelfbeschadiging plaatvind. Bijvoorbeeld anderen die je niet direct willen helpen want "Je hebt het toch zelf gedaan." 

En: "Kom de volgende dag maar terug, als we tijd hebben." Soms krijg je ook geen medicatie of antibiotica want misschien zou je het "zo wel afleren om jezelf te beschadigen." Wat ze dan vergeten is dat er achter het gedrag van deze mensen ook nog een andere kant zit. Een kant die, als je het mij vraagt, respect, een luisterend oor en aandacht verdient. Het gedrag hoef je niet goed te keuren, maar de mens erachter kun je blijven zien.

Mensen met een psychische kwetsbaarheid worden naar mijn mening nog te vaak raar aangekeken. In plaats daarvan kunnen we ook het gesprek aangaan met de ander. Vanuit oprechte nieuwsgierigheid en respect voor de verschillen tussen mensen. Jezelf afvragen: “Wat maakt dat iemand doet wat die doet? En hoe kan ik daar vanuit mijn rol ondersteuning aan bieden? “

Alleen jij kunt de keuze maken

Hoewel ik voor mezelf de tijd niet meer terug kan draaien en de littekens op mijn lijf niet kan helen, kan ik een ander nu wel ondersteunen. In de hoop dat ze zelf inzichten krijgen en uiteindelijk realiseren dat ze zelf de enige zijn die de keus kunnen maken om met zelfbeschadiging te stoppen.