Twaalf jaar na het verlies van mijn broertje

Ik weet nog precies waar ik was toen ik werd gebeld. “Je broertje wordt vermist.” Nog voordat de woorden goed en wel waren uitgesproken, wist ik het ergens al. Mijn hoofd maakte razendsnel een verbinding met de trein waarin ik een dag eerder zat, die niet verder reed dan zijn woonplaats. Ik wilde die gedachte meteen wegduwen. Nee, dat kon niet en dat mocht niet.  

Ik was op mijn werk en wilde direct weg in mijn eentje. Maar mijn collega's lieten me niet alleen gaan. Eén van hen stond meteen op, pakte haar autosleutels: "Pak je spullen. Ik breng je." Dat is me altijd bijgebleven. Op het moment dat mijn wereld instortte, was er iemand die zonder aarzelen naast me kwam staan. Precies dat had ik nodig.  

Toen later het telefoontje kwam met de woorden: “Het is hem,” konden mijn brein, hart en lijf dat niet verwerken. Ergens diep van binnen wist ik dat het wel zo was, maar ik wilde me er uit alle macht tegen verzetten. Alles in mij schreeuwde dat het niet waar kon zijn, dat het de grootste onzin was en dat iemand zich moest vergissen. Dat hij zo gewoon het huis binnen zou komen stappen. Maar hij kwam niet.  

De dagen daarna leefde ik in een waas. Soms liep ik over straat en dacht ik hem te zien. Even voelde ik opluchting. Zie je wel, hij leeft gewoon. Tot de persoon dichterbij kwam en het toch iemand anders bleek te zijn. Langzaam drong de werkelijkheid binnen: hij komt niet meer terug.

En dan begint iets anders, namelijk de vragen en schuldgevoelens. Had ik meer moeten doen? Had ik, sinds ik uit huis was, vaker contact moeten leggen? Wat als ik bij hem was gebleven? Waarom zag ik niet hoe slecht het ging? Heb ik hem te veel gepusht om iets van zijn leven te maken? Ik heb gefaald als grote zus. Ik denk dat bijna iedereen die iemand verliest aan zelfdoding dit soort vragen kent. Ze zijn meedogenloos en laten zich niet zomaar wegsturen.

In de jaren daarna ben ik wel milder naar mezelf geworden. Ik zie nu dat één persoon niet het gewicht van iemands hele leven kan dragen. Dat mijn broertje, hij was toen 18 jaar, al veel langer worstelde. Dat hij meer meedroeg dan ik ooit volledig heb kunnen zien en ik ooit, alleen, zou hebben kunnen oplossen. Maar er blijven dagen dat een stemmetje zegt dat ik meer had kunnen doen.  

Twaalf jaar later

Het is nu twaalf jaar geleden. Het verdriet is allang niet meer allesoverheersend, maar het kan me nog steeds onverwacht overvallen. Door een foto, door een herinnering, door een liedje. Mijn broertje luisterde bijvoorbeeld veel naar Eminem. Nou, je kan mij bij elkaar vegen als ik Mockingbird hoor.  

Vroeger schrok ik daarvan. Ik dacht dat ik weer terug bij af was als zoiets gebeurde. Nu weet ik beter. Dit is geen stap achteruit. Dit is liefde. Waar veel liefde is, blijft ook gemis bestaan, en daar hoort verdriet nou eenmaal bij.  

Ik denk niet dat ik het verlies van mijn broertje ooit echt zal verwerken. Je leert leven met het gemis. Soms draag ik het verdriet. En soms draagt het verdriet mij even. Allebei mag.

Rouw laat zich niet vangen in een handleiding. Bij mij verschilde, of eigenlijk verschilt, het per dag wat ik nodig heb. De ene dag helpt het om juist bewust herinneringen op te halen en alles eruit te laten: door te huilen, erover te praten, boos te zijn of hard te lopen. De andere dag wil ik het verdriet liever verdringen. Dan wil ik sterk zijn en richt ik mijn aandacht bewust op iets anders. Er bestaat geen goede of foute manier om te rouwen. Iedereen moet daarin zijn of haar eigen weg vinden.

Toch geloof ik dat er één ding is dat voor bijna iedereen van betekenis is: gezien worden. Iemand die oprecht vraagt hoe het met je gaat en niet wegkijkt van je verdriet. Die naast je komt staan, zonder het te willen oplossen. Liefde en verbinding nemen het gemis niet weg, maar ze maken de last wel draaglijker.

Als mijn kinderen merken dat ik verdrietig ben, slaan ze een arm om me heen. Mijn oudste zegt dan: "Mama, ik zie aan je dat je aan je broertje denkt, want dan krijg je altijd wateroogjes. Gaat het?” En vervolgens probeert hij me op te vrolijken door een kusjesaanval of een flauwe mop. Kinderen lijken feilloos aan te voelen dat verdriet en lachen prima naast elkaar kunnen bestaan. 

Zonder enig ongemak. Misschien zit daar wel een les in voor ons volwassenen. We hoeven niet altijd de juiste woorden te hebben. We hoeven iemands verdriet niet op te lossen. Het gaat erom dat we ernaar durven te vragen en laten merken: ik zie je.  

Elkaar zien

Dit is een mooi bruggetje naar wat ik geleerd heb in de periode na het overlijden van mijn broertje. Dat ik hem niet heb kunnen helpen doet nog altijd pijn. Maar sindsdien, probeer ik er wel meer voor anderen te zijn. Door niet te snel genoegen te nemen met "het gaat wel". Door niet weg te kijken als iemand zegt dat het zwaar is. Door ook de ongemakkelijke vragen te durven stellen. 

Niet omdat ik de oplossing heb, maar omdat ik heb geleerd hoe ongelooflijk belangrijk het is om je gezien te voelen. En hoewel we elkaars pijn niet kunnen wegnemen, kunnen we er wél voor zorgen dat niemand die pijn helemaal alleen hoeft te dragen.  

Fotografie: unsplash

Dag voor de nabestaanden na zelfdoding
Voor de vierde keer organiseert de Coalitie Nabestaanden Suïcide, dit jaar in samenwerking met de gemeente Nieuwegein, de landelijke Dag voor de Nabestaanden na Zelfdoding.

Op zaterdag 21 november 2026 komen we samen in Theater DE KOM in Nieuwegein. Deze dag is een warme, open samenkomst voor iedereen die een dierbare is verloren aan zelfdoding of op een andere manier dichtbij suïcidaliteit staat. Het verlies van een dierbare door zelfdoding verandert niet alleen het heden, maar werpt ook een heel ander licht op het verleden en de toekomst. Daarom staat deze editie in het teken van het thema: Perspectief: wat betekent dat voor jou?

Meer weten? Kijk op de website van steunnazelfdoding.