Huisartsen

In Nederland plegen vijf mensen per dag zelfmoord. Bij jongeren is het doodsoorzaak nummer één. Per jaar denken maar liefst 500.000 mensen na over het plegen van zelfmoord, 100.000 mensen doen een zelfmoordpoging. De kans dat een volwassene met een depressie een suïcidale gedachte krijgt is twee keer groter dan bij een volwassene zonder een depressie. Elke huisartsenpraktijk heeft te maken met cliënten met suïcidale gedachten, zelfmoordplannen en -pogingen.

Suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk

Eén op de twee mensen die overlijdt door zelfmoord heeft een maand ervoor de huisarts bezocht. Tijdens dat laatste consult werd slechts bij 1 op de 3 mensen het risico op suïcide herkend. Huisartsen, Praktijkondersteuners huisartsenzorg (POHs) of assistenten kunnen daarom nog meer bijdragen aan suïcidepreventie door wanhoop en suïcidaliteit te herkennen, bespreekbaar te maken en tijdig door te verwijzen naar de juiste hulp. Daarnaast is de huisarts de onmisbare schakel in de ketenzorg rond suïcidaliteit en het bewaken van de continuïteit van zorg.

De huisartsenpraktijk is bij uitstek de plaats waar een patiënt met suïcidale gedachten en handelingen zich veilig moet voelen om hierover te spreken. Dat betekent dat alle medewerkers in de praktijk ervan overtuigd moeten zijn dat ze het verschil kunnen maken tussen ‘leven en dood’.

Handreiking zelfmoordpreventie voor de huisartsenpraktijk

113 Zelfmoordpreventie heeft een handreiking samengesteld met daarin acties voor suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk. Deze handreiking biedt de medewerkers van de huisartsenpraktijk, waaronder de POHs, de assistent en de huisarts zelf, handvatten om suïcidale patiënten te herkennen, met hen in gesprek te gaan en hen op een veilige manier toe te leiden naar de juiste zorg. Je kunt de Handreiking hier downloaden of bestellen.

In de handreiking voor de huisartsenpraktijk worden de volgende stappen voor suïcidepreventie in huisartsenpraktijk uitgebreid behandeld:

Herken de signalen

Wees alert op verbale en non-verbale signalen die kunnen duiden op zelfmoordgedachten. Door deze signalen te herkennen is sneller ingrijpen mogelijk.

Stel de vraag

Maak contact en vraag door naar zelfmoordgedachten. Mocht je op basis van de signalen en/of een niet-pluisgevoel het idee hebben dat er sprake zou kunnen zijn van zelfmoordgedachten, bespreek dit dan met de patiënt

Breng ernst suïcidaliteit in kaart

Wanneer de patiënt zelfmoordgedachten of –plannen heeft is het belangrijk deze nader uit te diepen aan de hand van de CASE benadering. Bij deze benadering wordt in logische chronologische volgorde gevraagd naar het suïcidale gedrag. Zowel de actuele gedachten en gebeurtenissen als wel de voorgeschiedenis en verwachtingen voor de toekomst worden op die manier in kaart gebracht.

Handel

Op basis van de ernst en aard van de suïcidaliteit wordt de patiënt geleid naar de juiste zorg. Dit kan variëren van psychiatrische evaluatie en begeleiding in de huisartsenpraktijk tot een verwijzing naar de acute GGZ of het bellen van 112.
In alle gevallen dient de kwaliteit van zorg gewaarborgd te zijn. Denk hierbij aan veiligheid (veiligheidsplan), het betrekken van naasten, informatievoorziening, warme overdracht en nazorg.

Triagetool zelfmoordpreventie voor de huisartsenpraktijk

Bij de handreiking zelfmoordpreventie in de huisartsenpraktijk hoort ook een Triagetool. Hiermee kan op basis van 5 vragen de juiste zorg, passend bij de ernst en aard van de suïcidale gedachten en handelingen van de patiënt, bepaald worden.

Je kunt de Triagetool hier downloaden of bestellen.

STIP-training Suïcidepreventie

Suïcidaliteit bespreekbaar maken vergt specifieke kennis en gespreksvaardigheden. De NHG-geaccrediteerde STIP-training Suïcidepreventie voor huisarts en POH-GGZ geeft je daarvoor voldoende bagage mee.

Na het volgen van de STIP-training en Suïcidepreventietraining Gatekeeper kun je suïcidepreventie professionaliseren, o.a. door een verbeterplan (NHG-accreditatie). 

    Intercollegiale overleglijn

    113 heeft een ‘collegiale overleglijn’, waarop psychologen op werkdagen tussen 10.00 en 16.00 uur bereikbaar zijn: 020-311 38888.

    Supranet voor huisartsen

    113 stimuleert en begeleidt het Suïcidepreventie Actienetwerk. In deze folder lees je alles over deelname.

    VraagMaar app

    Screenshot app.png

    Om mensen te helpen om te leren praten over zelfmoord, heeft 113 de VraagMaar app ontwikkeld. Deze is gratis te downloaden voor Apple en Android.

    Meer weten of verder lezen?

    • GGZ Oost -Brabant ontwikkelde een suïcide-app voor ggz-professionals
    • GGZ in de huisartsenpraktijk’(2016) te bestellen via de NHG
    • Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz (2017) Generieke module Acute psychiatrie. Utrecht. http://www.kwaliteitsontwikkelingggz.nl
    • NVvP, Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) (2012) Multidisciplinaire richtlijn diagnostiek en behandeling van suïcidaal gedrag. Utrecht: De Tijdstroom.
    • Shea SC (1998) ‘The chronological assessment of suicide events: a practical interviewing strategy for the elicitation of suicidal ideation’.Journal of Clinical Psychiatry jrg. 59, nr. 20, pp. 58-72