Steeds meer jongeren in Nederland kampen met suïcidale gedachten, terwijl veel van hen daar met niemand over praten. Schaamte, angst voor negatieve reacties of gebrek aan vertrouwen maken het moeilijk om hulp te vragen. Juist daarom is het belangrijk dat volwassenen in de omgeving van jongeren signalen leren herkennen en weten hoe zij het gesprek kunnen openen. Onderzoekers bekeken daarom de effecten van de online VraagMaar-training van 113 Zelfmoordpreventie, die volwassenen handvatten biedt om met jongeren in gesprek te gaan.
Na de training hebben deelnemers meer kennis en zelfvertrouwen om signalen van suïcidaliteit bij jongeren te herkennen en het gesprek hierover aan te gaan. Zowel professionals uit bijvoorbeeld zorg en onderwijs als familieleden en vrienden hebben baat bij de training. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat juist het bereik onder familieleden en vrienden verder vergroot zal moeten worden omdat zij een cruciale rol spelen in het voorkomen en herstel van suïcidaliteit bij jongeren.
Een training die veel mensen bereikt
Aan het onderzoek deden ruim 9.000 volwassenen mee. De grootste groep bestond uit professionals uit de zorg en het onderwijs, zoals psychologen, huisartsen, docenten of schoolbegeleiders. Ook ouders, familieleden en vrienden deden mee, maar deze groep was veel kleiner. De training leert deelnemers hoe zij signalen van suïcidaliteit kunnen herkennen, hoe zij direct naar suïcidale gedachten kunnen vragen en hoe zij jongeren kunnen helpen passende steun of zorg te vinden. Omdat de training online en gratis beschikbaar is, kan het snel en laagdrempelig grote groepen mensen bereiken.
Meer kennis én meer vertrouwen om het gesprek aan te gaan
Na afloop van de training voelden deelnemers zich duidelijk zekerder om met jongeren over suïcide te praten. Ook hadden zij meer kennis over signalen van suïcidaliteit en over beschikbare hulp. Een kleinere groep deelnemers die drie maanden later opnieuw vragen invulde en vertelde over hun ervaringen in de praktijk, gaf aan dat zij minder bang waren geworden om het onderwerp bespreekbaar te maken. Volgens hun voelden gesprekken vaak minder ongemakkelijk en meer oprecht. Zij beschreven dat zij beter luisterden, jongeren serieuzer namen en meer openheid konden creëren. Deze ervaringen geven een eerste indruk dat de training volwassenen kan helpen om gesprekken over suïcidaliteit toegankelijker en meer steunend te maken.
Stemmen van deelnemers:
“Ik durf meer door te vragen en concreet woorden als zelfmoord en suïcide te gebruiken. Ik word niet meer zo nerveus van het bespreken van het onderwerp en ben minder bang het 'fout' te doen.”
“Ik had nu de kennis en het vertrouwen dat ik er 'gewoon' naar kon vragen. Dit zorgde ervoor dat we er een gesprek over konden voeren wat haar het vertrouwen gaf ook na dit gesprek hier dingen over te kunnen delen.”
“Ik heb naar de persoon geluisterd en had hierin geen oordeel. Samen met de persoon hebben we het verteld tegen de begeleiders, waardoor hij nu de hulp heeft, die hij nodig heeft.”
Vervolgtraining om vaardigheden toe te passen
De online training bleek een sterke eerste stap, maar het onderzoek suggereert ook dat vervolgtraining belangrijk is. Bij de groep deelnemers die na drie maanden de vragen opnieuw invulden, gingen degenen die extra training volgen vaker daadwerkelijk het gesprek aan met jongeren dan deelnemers die geen extra training volgden. Vooral ingewikkelde situaties, zoals jongeren die geen hulp willen, ouders niet willen betrekken of al langere tijd worstelen met suïcidaliteit, vragen om extra oefening en verdieping. Online trainingen kunnen daarom goed werken als opstap naar vaardigheidstrainingen zoals de trainingen van de 113 Academy, waarin deelnemers meer leren over gespreksvoering, omgaan met weerstand en samenwerken met de omgeving van jongeren.
Wat betekent dit voor gemeenten, beleid en naasten?
De resultaten laten zien dat online trainingen een praktische en betaalbare manier zijn om grote groepen volwassenen beter toe te rusten voor suïcidepreventie. Gemeenten, scholen, zorgorganisaties en sportverenigingen kunnen deze trainingen actief inzetten om kennis en openheid rondom suïcidaliteit te vergroten. Tegelijkertijd benadrukt het onderzoek dat familieleden en vrienden nog beter bereikt moeten worden, omdat zij een cruciale rol spelen in het voorkomen van suïcide en het herstel van jongeren met suïcidale gedachten.
Voor ouders, familie en vrienden is de belangrijkste boodschap dat vragen naar suïcidale gedachten niet gevaarlijk is, maar juist steunend kan werken. Een open, rustige en niet-veroordelende houding kan voor jongeren het verschil maken tussen alleen blijven rondlopen met gedachten of daadwerkelijk hulp zoeken.
De belangrijkste boodschap
Deze studie laat zien dat een korte online training volwassenen al snel meer kennis, vertrouwen en handelingsmogelijkheden geeft om jongeren met suïcidale gedachten te ondersteunen. Daarmee kan de training bijdragen aan meer open gesprekken, eerdere signalering en snellere toeleiding naar hulp. Het stimuleren van signalerend en ondersteunend handelen lijkt versterkt te kunnen worden door volwassenen toe te leiden naar vervolgtrainingen. Het onderzoek benadrukt hoe belangrijk het is om het bereik van zulke trainingen verder uit te breiden naar ouders, familieleden en vrienden, omdat juist zij een belangrijk bron van hulp en herstel zijn voor jongeren.
Lees het hele artikel: A mixed-methods evaluation of a large-scale online gatekeeper training to prevent youth suicides in the Netherlands