Zelfmoordpreventie in het onderwijs

Zelfmoordpreventie in het onderwijs is een noodzaak. Zelfmoord in het onderwijs komt vaker voor dan je denkt. Suïcide is namelijk de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren. Onder homo-, lesbische, bi- en transgenderjongeren komen zelfmoordgedachten en –pogingen schrikbarend veel voor. Dit geldt ook voor jongeren met een multiculturele achtergrond. Het zijn groepen die extra aandacht verdienen op het gebied van zelfmoord.

Download de signaleringskaart onderwijs

Download handreiking scholen en universiteiten

Download stappenplan scholieren

Signaleringsfunctie 

Een belangrijke taak van het onderwijs is de signaleringsfunctie. Veel jongeren die zelfmoordgedachten hebben, een poging doen of zelfmoord plegen, zijn niet in behandeling. Dit betekent dat zij niet samen met een hulpverlener of specialist hebben kunnen zoeken naar een andere oplossing dan de dood. Signaleer je iemand die suïcidale gedachten heeft, dan kun je zelfmoord bespreekbaar maken en diegene doorverwijzen naar een hulpverlener. Gebruik hiervoor de signaleringskaart.

De signaleringskaart Zelfmoordpreventie voor het Onderwijs is ontwikkeld voor iedereen die werkzaam is binnen een onderwijsinstelling, zoals bijvoorbeeld docenten, decanen, conciërges, zorgcoördinatoren, en administratief medewerker. Met deze kaart kan op basis van 5 vragen de route naar passende zorg bepaald worden. Deze signaleringskaart gaat ervan uit dat de onderwijsinstelling de zorg- of ondersteuningsstructuur heeft vormgegeven en dat de medewerkers weten welke stappen ze moeten nemen wanneer er signalen zijn dat er iets aan de hand is met de leerling/student en wie waarvoor verantwoordelijk is.

Taboe doorbreken

Er heerst nog steeds een taboe op het spreken over zelfmoord. Jongeren zijn kwetsbaar. Door suïcide bespreekbaar te maken, geef je iemand die aan zelfmoord denkt het gevoel dat hij er niet alleen voor staat. Je steunt de ander en haalt hem uit zijn isolement, wat een opening geeft om samen de juiste hulp te zoeken binnen en buiten het onderwijs (huisarts of GGZ). Door er openlijk over te spreken met jongeren ontstaat er ook begrip en ruimte om ook naar andere oplossingen te kijken.

Wat kun je nog meer doen? 

Als docent, mentor, studie(loopbaan)begeleider, maatschappelijk werker, studentendecaan, vertrouwenspersoon of zorgcoördinator kun je veel doen voor je leerling/student. In je functie ben je de juiste persoon om met hem/haar een gesprek te voeren. Het is vertrouwd, maar toch op afstand. Schaamte over zelfmoordgedachten, maar ook het gevoel een last voor anderen te zijn, weerhoudt veel jongeren om in gesprek te gaan met vrienden, ouders of familie. Let op zaken als gedragsveranderingen en pesten. LHBT'ers zijn een extra aandachtspunt. Door hun andere geaardheid krijgen zij vaker te maken met negatieve reacties dan heteroseksuele leeftijdsgenoten. Dit maakt hen kwetsbaarder voor onder meer depressie en zelfmoord.  

 

Gatekeeper 

Een gatekeeper of poortwachter is iemand die een sleutelrol kan vervullen voor iemand die suïcidale gedachten heeft. Hij kan de deuren naar hulp openen voor de ander die (onbewust) hulp zoekt. Als gatekeeper in het onderwijs help je jongeren de hulp te vinden die ze nodig hebben. Zelfmoordpreventie in het onderwijs kan levens redden.

Suïcidepreventietraining Gatekeeper

De Suïcidepreventietraining Gatekeeper is opgezet om je deskundigheid op gebied van gesprekstechnieken te vergroten. Het trainen van gatekeepers is een effectieve manier van zelfmoordpreventie. Gatekeepers herkennen zelfmoordgedachten, kunnen hierover een gesprek voeren en weten wanneer ze moeten doorverwijzen naar een hulpverlener. Dit maakt een gatekeeper geen hulpverlener, maar iemand die de weg naar hulpverlening kan wijzen.

Handreiking ‘Als ik kan zeggen wat ik denk’

113 heeft een handreiking zelfmoordpreventie ontwikkeld die het taboe op het spreken over zelfmoord moet doorbreken. De handreiking ‘Als ik kan zeggen wat ik denk’ heeft een concreet stappenplan die je als docent, mentor, maatschappelijk werker, pedagoog, zorgcoördinator of directie van de school handvatten geeft. Hoe voer je bijvoorbeeld een gesprek met een leerling/student over zelfmoordgedachten en – plannen? Ook staat er in de handreiking advies over welke hulpverlening je in zou moeten schakelen en hoe je een suïcidepreventie-protocol kunt opstellen.

Zelfmoordpreventie-protocol

Veel scholen hebben een pestprotocol.  Een zelfmoordpreventie-protocol op school is nog niet vanzelfsprekend. En dat terwijl zelfmoord in het onderwijs regelmatig voorkomt. Veel scholen hebben of krijgen ermee te maken. Zelfmoordpreventie begint met het bespreekbaar maken van suïcide, een onderdeel van het zelfmoordpreventie-protocol. Een zelfmoordpreventie protocol helpt jouw organisatie om vooraf te bepalen wat de rol van de organsatie is en wie waar wel en niet verantwoordelijk voor is. Wat zijn bijvoorbeeld de zorglijnen binnen school? Wanneer betrek je de ouders erbij? Dit zijn zaken die in zo'n protocol horen te staan. Een aantal voorbeelden van onderwijsinstelingen vind je verder naar beneden. Wanneer je zelf aan de slag wilt gaan met een zelfmoordpreventie-protocol, dan kan onze kwartiermaker hierin meedenken en ondersteunen.

Wil je weten wat je kunt doen als scholieren/studenten denken aan zelfmoord of als je vermoedt dat iemand een zelfmoordpoging wil doen? Download dan het stappenplan voor scholieren en studenten. De flowcharts en handreiking zijn in gedrukte vorm op te vragen bij onze kwartiermaker Onderwijs Evelien van Goor.

Voorbeelden vanuit het onderwijs

Meer informatie over zelfmoordpreventie in het onderwijs

Info voor jongeren

Weer-zin van Theater Traxx

De voorstelling Weer-zin van Theater Traxx zit vol rap en andere muziek om gevoelens die vaak als zwaar en zwak worden ervaren met humor te benaderen en zo minder beladen te maken. TRAXX maakt duidelijk dat wanneer je ongelukkig bent, je dat niet alleen hoeft op te lossen. Er is hulp mogelijk en er zijn verschillende manieren om weer zin in het leven te krijgen.

Tweestrijd

Tweestrijd bestaat uit een groep jongeren uit West-Friesland die één of meer vrienden hebben verloren aan de gevolgen van kanker of door zelfdoding.

Tweestrijd wil jongeren aanzetten om over hun problemen te praten. Hun doel is om zo te proberen het aantal zelfmoorden onder met name jongeren terug te dringen. Ze geven gastlessen op middelbare scholen onder de doelgroep van jongeren tussen de 12 en 18 jaar.

VraagMaar app

vraagmaar app

Om mensen te leren helpen praten over zelfmoord, heeft 113 de VraagMaar app ontwikkeld. Deze is gratis te downloaden voor Apple en Android via deze pagina.